In RealAudio. Gemeente van Christus, en beste luisteraar, thuis of onderweg, De twintigste eeuw is de eeuw van de angst. Wie de krant leest en tussen de regels door probeert te begrijpen wat er eigenlijk gebeurt en waarom mensen doen wat ze doen, stuit altijd weer op angst. Wat drijft toch de Serviërs ertoe om moslims te vermoorden en waarom gaan de koersen van de aandelen op de beurs in paniek op en neer? Waarom gaan er zoveel mensen de straat op bij zinloos geweld? Wat beweegt toch de duizenden mensen om asiel aan te vragen? Maar ook als we denken aan persoonlijk leven. Waarom is de ene vader streng in de opvoeding en de andere daartegenover weer veel te toegeeflijk? Waarom vinden veel jongeren vandaag het moeilijk om zich te binden? Of om ervoor uit te komen wie ze zijn en wat ze eigenlijk denken? Steeds weer staat op de achtergrond angst. Jezus zei niet voor niets tegen zijn discipelen: "In de wereld heb je angst." Daarmee bedoelde Hij niet de gezonde angst die ieder mens heeft voor een onbekend gevaar. Als je over één nacht ijs loopt, dan heb je angst, en dat is maar goed ook, want het helpt je om een verstandige keus te maken.
Nee, Jezus bedoelde die verlammende angst, de angst die als een stille insluiper ‘s nachts binnenkomt en je parten speelt. De angst die steeds als een onderstroom in het leven aanwezig is, als een verborgen vulkaan die rommelt en ieder moment kan uitbarsten. De dichter Marsman heeft die angst als geen ander onder woorden gebracht toen hij schreef: Ik lig zwaar en verminkt in een hoek van de nacht, weerloos en blind, het paradijs is verbrand. Ik proef roet, dood, angst en bloed. Ik ben bang, ik ben bang... voor de dood... Heel veel mensen worden door angst gekweld ! Soms bewust, als de dokter een levensbedreigende diagnose heeft gegeven. Maar veel vaker nog halfbewust, of onbewust. Wat was de flits die door die piloot heenging en die hem noopte een herstart te maken waardoor het vliegtuig juist crashte? Was het angst? Wat gaat er om in Ambon? En wat is het voor angst, die mij‘s nachts bekruipt als ik denk aan morgen? Het is angst, angst om te mislukken, angst dat we het niet halen, angst dat we verwachtingen teleurstellen, angst dat we afgewezen worden, angst het mooiste te missen, angst me te geven, angst voor alleen zijn; inderdaad: in de wereld heb je angst.
Er is een filosoof die zegt: uiteindelijk is het angst voor de leegte. Maar Johannes, de apostel, gaat nog een stap verder. Hij zegt: "Het is angst voor het oordeel, angst voor eeuwig afgewezen te worden." Angst, angst, angst, die ons tot verkeerde keuzes leidt, die ons verlamt en remt, frustreert en vaak ook deprimeert. En tegelijk leven we juist in een keuzecultuur. Want iedereen moet kiezen, vandaag. We moeten altijd weer uit eindeloos veel mogelijkheden die ons aangeboden worden, kiezen, het goede kiezen. Hoe kan je het goede kiezen als je zo door angst wordt vervuld? Het levert juist angst op? Hoe komen we daar ooit goed uit? Wat we vandaag willen doen is luisteren naar het bijbelse medicijn. We richten ons op en strekken ons uit naar God en zijn woord en naar wat Hij ons hierover te zeggen heeft. En als je niet gelooft, of twijfelt aan God, dan nog zou ik zeggen: doe mee, op hoop van zegen. Want hier in dit kleine boekje van Johannes staat iets wat voor ieder mens heel toegankelijk is en heel bijzonder: het bijbelse medicijn tegen de angst.
De oude apostel zegt: "Maar er is in de liefde geen vrees." Dat wil zeggen: er is één plaats waar de angst wegsmelt, sterker nog, -er staat een heel sterk woord-, waar de angst uitgeworpen wordt. Afgestoten. Zoals een vreemd orgaan dat in mijn lichaam wordt ingeplant, afgestoten wordt. Er is één plaats waar angst wordt uitgeworpen, en dat is in de liefde. Er is in de liefde geen vrees! Iedereen die dit leest voelt: hier wordt een weg gewezen, een medicijn geboden. Maar hoe werkt dat dan? Liefde als een opdracht, horizontaal, drijft die liefde vrees uit? Tot op zekere hoogte is dat wel waar. Wanneer twee mensen elkaar niet kennen, dan zijn ze altijd wat beducht, dan is er vrees. En als ze elkaar niet mogen, of niet begrijpen, of haten, dan laait de angst op. Maar waar mensen elkaar gaan begrijpen, waar ze elkaar zelfs gaan liefhebben, daar verdwijnt de angst. Alleen, zou ze echt helemaal verdwijnen? Er is toch ook een gezegde: wie liefde vermeerdert, vermeerdert smart? Dat zou je ook op de angst kunnen toepassen, want dat is ook waar. Afgaan in de ogen van iemand van wie je veel houdt , dat is erger dan in de ogen van iemand van wie je weinig houdt.
En hoe meer we van iemand houden hoe meer we bang zijn om die te missen! Daarom voegt Johannes er iets aan toe, alsof hij wil zeggen: ik begrijp het, er is meer nodig om angst uit te drijven, eigenlijk maar één ding. En dan valt daar het woord van Johannes: perfecte liefde, volmaakte liefde. Dié maakt alles anders. Die heeft een kracht dat het zelfs de ergste angst uitwerpt! Hoe kan Johannes dat zeggen? Wat heeft hij bedoeld? En hoe werkt dat dan? Dat komen wij op het spoor als wij Volmaakte Liefde met een hoofdletter schrijven! Het is eigenlijk een omschrijving van de Naam. Dé Naam! In onze vertaling zien wij dat niet. Er staat gewoon met kleine lettertjes: de volmaakte liefde drijft de vrees uit (en wij denken misschien wel: help, moeten wij ook nog volmaakt liefhebben…) maar Johannes schrijft hier in dit kernwoord in bedekte termen over de Eeuwige, de Barmhartige, de Schepper, Hij die alles draagt, Die de harten doorgrondt... enzovoorts.
U ziet, dat zijn allemaal Oud Testamentische manieren om het uitspreken van de hoogheilige naam van God te vermijden en Hem toch te benoemen: dan namen zij een kern- eigenschap van God eruit en maakten dat tot zijn naam: een koos-naam , zoals wij dat noemen. Nu, zó is Johannes hier ook bezig. Hij zegt: "Er is in de Liefde geen vrees maar de Volmaakte Liefde werpt de vrees uit," en dan denkt hij aan Hem. Vlak voor onze tekst had Johannes gezegd in vers 16: "God is liefde. Niet hierin ligt het medicijn dat wij liefhebben, maar dat Hij ons heeft liefgehad en zijn Zoon heeft gezonden tot verzoening van al onze tekortkomingen."(vs.12) Zo wijst Johannes dus omhoog en zegt: Niet liefde op zichzelf, als iets wat wij moeten opbrengen, redt ons van de angst, -het doet wel wat, maar geneest niet echt-, maar perfecte liefde! Dat woord perfect doet vandaag op die manier weer de ronde. Als jongeren bij een hele mooie aanbieding staan, of een onverwachte bevordering krijgen, dan zeggen ze: dat is perfect! Johannes noemt God op die manier de perfecte Liefde. Als wij dat woord nu eens mochten begrijpen! Dan geeft dat een antwoord op al onze vragen!
Drie punten; drie kleuren zitten in dat woord, het heeft een drievoudige betekenis: Totaal, volbracht en tot zijn doel gekomen. 1. Totaal Volmaakt betekent hier : totaal. het is een liefde, die niets meer achterhoudt! Waar alle zweem van twijfel ontbreekt. Zo is de liefde van God. Johannes is daar zo diep van vervuld, dat hij er zelfs zijn brief mee begonnen is ( en het trekt door heel zijn brief heen): dit is de verkondiging, die we van Hem, dat is van Jezus, gehoord hebben. God is licht, en in Hem is in het geheel geen duisternis. Misschien is Johannes zelf ook opgevoed in zo’n ernstig gezin, waar je als kind al het gevoel overhield: als het over God gaat, moet je oppassen. "Nu", zegt hij: "daar ben ik door Jezus van bevrijd." Er zit geen dubbele bodem in God. Zoals Jezus was, zo is Hij. Wij geloven niet in een God met twee gezichten, een lichte en toch uiteindelijk ook een donkere kant, zodat we altijd in angst gevangen blijven voor die donkere achterkant van God. "God is liefde", zegt hij vlak voor onze tekst. Dat wil zeggen: alles wat Hij doet is door liefde bepaald. Ze is volmaakt, totaal. Er is niets van wat Hij doet of zijn liefde speelt daarin mee!
En dat we naar Hem op weg zijn! Dat alleen geneest ons van onze diepste angst. Het is radicale therapie. Dringt door tot de wortel! Want de wortel van alle angst is: mag ik er wel zijn? Verdien ik niet het oordeel? Eeuwige verwerping? Johannes zegt: op de een of andere wijze heeft angst toch altijd te maken met straf. Er staat daar eigenlijk een woord voor: eeuwige verwerping. Angst heeft toch altijd te maken met eeuwige afwijzing. Maar wie vreest, die heeft zich niet echt geopend voor die perfecte liefde van God in Jezus. De God die wij kennen in Jezus heeft geen dubbele bodem, en er zit geen greintje duisternis in. Hij wijst ons niet af. Nu niet en nooit niet. Dat is het eerste: perfecte liefde. 2. Volbracht Hoe kan Johannes dat nu zo zeker weten? Dat weet hij omdat die liefde is volbracht! De stam van dit woord bij Johannes is dezelfde als dat van het laatste kruiswoord! Toen Jezus uitriep na drie uren van diepe duisternis: "Het is volbracht", toen was het volbracht . Daarom zegt Johannes: "Die volbrachte liefde, die drijft iedere vrees uit!" Zo is het ook.
"Als wij niet", zegt Johannes, "met eigen ogen gezien hadden, hoe Hij voor ons door alle diepten van pijn en helse angsten is heengegaan, toen Hij daar op Golgotha uitriep: het is volbracht, wij zouden dat nooit van God hebben durven zeggen: maar nu weten wij het: God is liefde, onze straf heeft Hij gedragen, onze angsten doorleden, onze dood doorbroken." Shamed and slaughtered Lamb of God (en zo: ) our Lover. Thee we adore! Als wij dat niet wisten van die in praktijk gebrachte liefde, wij zouden blijven denken, zoals Freud dat deed: het is een illusie, een gevoel alleen, een wensdroom. Maar de Bijbel zegt: Gods liefde heeft geschiedenis gemaakt. In het engels: history, het is, als we daar een streepje tussen zetten, His Story geworden, Zijn geschiedenis. Hij heeft overwonnen door de daden van zijn liefde. Zoals Gerrit Achterberg het heeft uitgedrukt in een gedicht: Gij hebt het hoog geheim doorbroken, Here Jezus, tussen ons en de Vader, naar Uw woord, mogen wij zonder zonde zijn en nieuwe wezens, wat er ook in ons leven is gebeurd! Ons bestaan is gerechtvaardigd. Wij mogen er zijn.
Zie wat een liefde de Vader ons gegeven heeft dat wij kinderen van God genoemd worden en wij zijn het ook. (1 Joh.3:1) Dat is de boodschap van de liefde van God zoals die geschiedenis heeft gemaakt. 3. Tot zijn doel gekomen Dat blijft niet zonder uitwerking. Hij wil daar wat mee. Het blijft een slag in de lucht als die liefde niet tot zijn doel komt. Dat is de derde betekenis van het woord volmaakt. Zolang wij vrezen, zegt de apostel, is zijn liefde nog niet in ons volmaakt geworden: dat betekent: nog niet tot zijn doel gekomen. Liefde wil één worden. Dat zit in de aard van de liefde: versmelten; gemeenschap. Nu, volmaakte liefde laat zich niet van zijn object scheiden. Dat is wel het meest persoonlijke van die liefde van God. Hij komt ons in zijn liefde zeer nabij. Daarom staat er van God in het oude testament geschreven (in Jesaja 63): in al uw benauwdheden was ook Ik benauwd. Ga maar na: wanneer wijkt de angst in het donker bij een kind? Niet door redenering, niet door uitleg of bezwering, het enige wat echt helpt is de hand van vader of moeder: nabijheid, de stem, en dan wijkt de angst. Als die er altijd zijn dan is dat liefde, die tot zijn doel is gekomen!
Zo spreekt Johannes erover in zijn brief: "Er zal u niets overkomen, of Hij staat daarin naast u." De ene keer ervaren wij dat rechtstreeks, de andere keer geeft Hij ons een seintje; dat laat Hij het voelen via mensen, via een brief, via een bezoek, via iemand die zelfs als ik sterven ga me begeleid. Dat moderne verschijnsel van iemand die de ander zelfs op die laatste gang begeleidt, een buddy noemen ze dat, bij iemand die aids heeft bijvoorbeeld, dat vind ik toch wel heel dicht tegen die perfecte liefde aan liggen. En omdat God zo is, ons naaststaat, ons altijd nabij is, ons kent in alle dingen, daarom zegt de Bijbel: laat je niet door wind of golven in de war jagen. Zeker, we zijn allemaal deel van een gebroken schepping, een natuur die verstoord is, een cultuur die ziek is, een lichaam dat in verval is, we hebben persoonlijkheden die falen en dwalen, zeker, maar let op: de perfecte liefde staat daarin naast je! Angsten zullen er altijd weer opnieuw zijn. Maar van nu af ben je er niet langer slaaf van.
Wij lazen uit de Romeinenbrief: we hebben niet ontvangen een geest van slavernij om nu opnieuw te vrezen, maar we hebben ontvangen de Geest van het Zoonschap, waardoor we bidden: Abba, Vader. Wij zijn Zíjn kind en Hij is ons nabij, als een vader. Wat kan ons scheiden van Hem? zegt de apostel. Paulus vraagt dat zelfs: wat zou ons kunnen scheiden van de liefde van Christus: honger of benauwdheid, verdrukking, angst, gevaar? En hij eindigt met: er is niets wat ons kan scheiden van die liefde van God, die is in Jezus Christus, onze Heer. Ik las eens bij iemand thuis op de muur een mooie spreuk: als we U volgen dan is er ook geen plek op aarde, waar U niet eerst geweest bent. Dat is de zekerheid die we hebben als we ons laten leiden door die perfecte liefde. Dat is het ook waartoe die laatste zin van Johannes ons oproept: perfecte liefde, kom in mij, en drijf de angst uit en maak mijzelf tot voertuig van Uw liefde. Dan komt Zijn liefde in ons tot zijn doel als we ons voor Hem openstellen, en zelf op onze beurt weer die liefde aan anderen bewijzen. Zo hebben wij ons door de oude apostel Johannes laten aanspreken Samenvattend: Ik zei aan het begin: we leven vandaag in de eeuw van de angst.
Dat is omdat we zozeer in een keuzecultuur staan. Bij iedere keus zijn we weer bang: kiezen we wel het goede, of kiezen we niet goed? De keuzecultuur waarin wij leven versterkt de angst. Hier, in dit kleine briefje van Johannes, vinden we het enige medicijn. "Zo heb ik Hem leren kennen", zegt Johannes, "als de perfecte liefde. Zo is Hij ons tegemoet getreden." Perfecte liefde, dat wil als eerste zeggen: God heeft géén dubbele bodem. God is licht, en in Hem zit geheel geen duisternis. Het tweede is: Hij bevestigt ons bestaan, noemt ons bij onze naam. Het is volbracht, die liefde. Wij hebben vaste grond onder de voeten. En dan tenslotte: het is ultieme nabijheid. Hij staat naast ons, Hij gaat met ons mee, en Hij doet dat met een volmaakte liefde, en die werpt alle vrees uit. Met die belofte mogen we de week die komt weer tegemoet gaan. Amen. ©1999 Nederlands Gereformeerde Kerk - Utrecht.