De ezel van Buridanus.
Buridanus was een middeleeuwse theoloog. Hij schreef een boek over de vrije wil van de mens. Heeft ieder mens echt een vrije keus? Het verhaal gaat dat hij zijn onderzoek begon bij de dieren. Hij zette zijn ezel tussen twee hopen hooi, maar hij maakte die twee hopen precies aan elkaar gelijk, even groot en even lekker. Wat bleek? Het arme dier stierf van de honger want het kon niet kiezen..
Niet kiezen is doodgaan van de honger.
Of die ezel ooit bestaan heeft weet ik niet, maar de conclusie die wij uit deze anecdote van Buridanus kunnen trekken is wel waar. Wat de mens onderscheidt van het dier is zijn vermogen om te kiezen. Dat geldt nu met name ook in het geloof en in vragen van twijfel en zekerheid aangaande God. Wie niet wil kiezen gaat dood van de honger.
Hier ligt een antwoord op een vraag die velen kwelt : waarom God zich niet zo overweldigend duidelijk aan ons opdringt dat iedereen wel moet geloven. Pascal heeft dat eens zo onder woorden gebracht:
‘De natuur biedt mij niets of het wekt twijfel en onrust. Als ik er niets in bespeurde dat op een godheid wees, zou ik besluiten in ontkennende zin; als ik overal de tekenen van een schepper zag, zou ik in vrede rust vinden in het geloof. Maar nu ik te veel zie om te ontkennen en te weinig om zeker te zijn, verkeer ik in een beklagenswaardige toestand.. en heb ik duizendvoudig gewenst, dat God, als Hij er is, zich op ondubbelzinnige wijze zou vertonen.. (Gedachten Prisma ‘63 p. 72).
De beklagenswaardige toestand waar Pascal over spreekt zullen velen met hem meevoelen. Hoe graag zouden wij willen dat wij God konden bewijzen. Ik heb eens letterlijk maandenlang gesprekken gevoerd met iemand die mij daarnaar vroeg. Het is een terugkerende vraag zelfs in onze post-moderne tijd. Bertrand Russell, die een boek schreef met de titel waarom hij niet gelooft, werd eens door een journalist gevraagd: maar stel je nu voor dat je straks doodgaat en na je dood aan gene zijde treedt de Allerhoogste je tegemoet.. en Hij zou je vragen: Bertrand , waarom heb je nooit in Mij geloofd? Wat zou je dan zeggen? Waarop Bertrand antwoordde: ‘no evidence, Lord, no evidence. (Geen bewijs, Heer, geen bewijs..).
Pascal zou dit tegengesproken hebben (ik zie te veel om te ontkennen..) maar hij zou er toch iets van meegevoeld hebben (te weinig om zeker te zijn..), maar beide zowel Bertrand als Pascal zaten op een verkeerd spoor als wij Buridanus mogen geloven en zijn anecdote van de ezel ons ter harte nemen: de zekerheid waar het geloof uit leeft is niet de (natuur-)wetenschappelijke zekerheid waar Bertrand Russell naar gezocht heeft, maar vertrouwenszekerheid die verbonden is aan een keus. God stelt ons voor de keus. Weigeren we te kiezen, ja, dan gaan we dood van de honger…
De Grieken bieden wijsheid , maar de bijbel roept op tot vertrouwen. De kennis die wij nodig hebben om tot vertrouwen te komen.. er is genoeg om daarop te bouwen. Tegelijk is er nergens zo veel dat het het vertrouwen overbodig maakt. Er is iets mee.. met dat vertrouwen.. en het is onze tijd van duizend keuze mogelijkheden wel een heel diep aangevochten ding .